Nasze życie we wsi Dusznica na pograniczu polsko-litewskim Our life in the village of Dusznica on the Polish-Lithuanian borderland
web stats stat24
Blog > Komentarze do wpisu

Cmentarz tatarski/Tatar Cemetery

Sejny, dzisiaj rano/Sejny, this morning:



Jurgeżeriai, na wschód od Kalwarii/Jurgezeriai, east of Kalvarija:





Vinksnupiai (Winksznupie), niegdyś wieś tatarska/Vinksnupiai, former Tatar village:


"Winksznupie (...) wieś i folwark, pow. wyłkowyski, gmina i parafia Bartniki, odl. od Wyłkowyszek 18 w. (wiorst); folwark ma 4 dm. (domy), 80 mk. (mieszkańców); wieś 26 dm., 150 mk. W 1827 r. było 23 dm., 175 mk. Znajduje się tu jedyny w królestwie polskiem meczet drewniany, ubogi. W r. 1858 Tatarów było w ówczesnej gubernii augustowskiej 155 (76 męż., 79 kob.). W r. 1866 było 171 (79 męż., 92 kob.): w powiecie sejneńskim 26, kalwaryjskim 120 i maryampolskim 26.  Dobra Winksznupie składały się w r. 1884 z folwarków Winksznupie, Morgi albo Wojszwiłowo, osady Olszyna, rozległość 925 mórg; folwark Winksznupie gruntów ornych i ogrodów mórg 389, łąk mórg 135, lasu mórg 11, nieużytki i place mórg 19, budynki murowane 2, drewniane 13."
(Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego)

'Winksznupie (...) village and farm, Wyłkowyszki [Vilkaviskis] county, Bartninkai commune and parish, distance from Wyłkowyszki 18 versts; the farm has 4 houses, 80 inhabitants; the village has 26 houses, 150 inhabitants. The kingdom's only mosque, wooden, in poor condition, is situated here. In 1858, in the then-Augustów gubernia there were 155 Tatars (76 men, 79 women). In 1866, there were 171 (79 men, 92 women); in the Sejny county 26, Kalwaria [Kalvarija] county 120, and Maryampol 26.  [Marijampole] county 26. In 1884, the Winksznupie estate included the following farms: Winksznupie, Morgi aka Wojszwiłowo, Olszyna settlement, area 925 morags; Winksznupie farm arable land and gardens 389 morags, meadows 135 morags, woods 11 morags, wastelands and squares 19 morags, brick buildings 2, wooden buildings 13'.
(Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland)







Za T. Krzywicki, Litwa:
W 1432 r. po śmierci Witolda sprowadzono na Litwę dużą grupę Tatarów liczącą 3 tys. osób. Były to cztery pułki konne. Ich dowódca Temir-Tuhan-bej dostał w podzięce za pomoc udzieloną Litwinom dwór Winksznupie wraz z okolicznymi ziemiami. Pojął za żonę Litwinkę Baranauskaite i przyjął nazwisko Tuhan-Baranauskas (Baranowski). W I poł. XVIII w. obok dworu powstała wieś. Ostatni właściciel dworu, muzułmanin, w XIX w. zbudował na cmentarzu kolejny drewniany meczet. Był to jedyny meczet na terenie Królestwa Polskiego. Ostatnim imamem przed I wojną był Chalecki. Prawdopodobnie w okresie międzywojennym nie było tu już gminy tatarskiej. Meczet przed I wojną był zaniedbany. Obecnie widoczne są tylko jego ślady, natomiast istnieje cmentarz (mizar) z kilkuset nagrobkami z inskrypcjami w języku rosyjskim, arabskim, polskim i litewskim.

After T. Krzywicki, Litwa:
In 1432, following the death of Vytautas, a large group of Tatars was brought to Lithuania, counting 3,000 people. They were divided into four mounted regiments. Their leader, Temir-Tuhan-bej, in return for the help given to the Lithuanians, received the estate of Vinksnupiai and the surrounding lands. He married a Lithuanian girl Baranauskaite and adopted the name of Tuhan-Baranauskas. In the 1st half of the XVIII century, a village was founded next to the manor. The manor's last owner, a Moslem, built another wooden mosque by the cemetery. It was the only mosque in the Kingdom of Poland. The last imam before WWI was Chalecki. In the interwar period the Tatar community no longer existed. Before WWI, the mosque was already run-down. Today only traces of it are visible, but there has survived a cemetery (mizar) with several hundred tombstones with inscriptions in Russian, Arabic, Lithuanian, and Polish.

Vinksnupiai, cmentarz tatarski/Vinksnupiai, Tatar cemetery:





























Większośc inskrypcji jest już zatartych, ale część nazwisk da się odczytać. Są to na przykład/Most of the inscriptions have worn off, but some of the names can be deciphered. Those are for instance: Azulewicz, Baranowski, Bohdanowicz, Buczacki, Kryczyński, Krzeczowski, Lędziński, Sulerewicz, Ulan, Zabłocki.


Większość nagrobków pochodzi z XIX w., sporo z I poł., a ten wydaje się najstarszy/Most of the tombstones are from the XIX century, many from the 1st half, and this one seems to be the oldest one:

Mustafa Murza Baranowski, 1800 oznacza zapewne datę zgonu/Mustafa Murza Baranowski, 1800 is probably the date of death.


T. Krzywicki, Litwa:
Osadnictwo Tatarów na ziemiach polsko-litewskich rozpoczęło się w XIV w. i przez cały czas swego istnienia związane było ze służbą wojskową. W pn-zach. części imperium mongolskiego na początku XIII w. powstało państwo nazywane Złotą Ordą, założone przez chana mongolskiego Batu-Chana. Ludność tego państwa stanowiły ludy mongolskie zasymilowane przez podbite plemiona tureckie, zwane Kipczakami. Już w XIII w. znane były przypadki migracji ludności Złotej Ordy z powodów politycznych lub religijnych na ziemie ruskie. Masowa emigracja ludności kipczackiej na ziemie polsko-litewskie miała miejsce na przełomie XIII i XIV w. Powodem była wojna domowa i prześladowania w Złotej Ordzie.

Pierwsze informacje o istnieniu osad tatarskich na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego pochodzą z kroniki Waddinga, gdzie notuje on w roku 1324 obecność na Litwie "Scytów z kraju jakiegoś Chana, którzy w modlitwach używają języka azjatyckiego". Byli to prawdopodobnie pozostali na Litwie Tatarzy, ktorzy przyjęci zostali do służby wojskowej przez księcia Giedymina i którzy brali udział w wojnie z Krzyżakami w 1319 r. jako przednia straż wojsk litewskich.

Większe osady tatarskie na Litwie sięgają 1410 r. Dla odparcia Krzyżaków Witold w bitwie pod Grunwaldem, prócz hufców polskich, litewskich i ruskich wezwał do pomocy 40-tysięcznwe wojska sułtana krymskiego Tegtemisa; wojskiem tym dowodził jego syn Dżel-el-Eddin. Po zakończeniu wojny część tych żołnierzy pozostała na Litwie, książę Witold pożenił ich z Litwinkami i osadził w okolicach Wilna, Trok i nad brzegiem Niemna. Warunkiem był obowiązek służby wojskowej w czasie wojny oraz dostarczenie władcom określonej liczby koni.

Tatarzy litewscy, zwani muślimami, przeważnie żenili się z Litwinkami. Ich dzieci wychowywane były w wierze muzułmańskiej. Książęta litewscy popierali takie małżeństwa. Tatarom sprowadzonym na Litwę, którzy w Ordzie należeli do wyższej warstwy, nadawano szlachectwo, przywileje oraz majątki. Potrafili się dość szybko asymilować ze środowiskiem szlachty litewskiej, zachowując na długo pamięć o swoim pochodzeniu i religię. Byli lojalni wobec litewskich książąt. Często przejmowali nazwiska od nazw nadanych im majątków. Do możnych rodzin tatarskich należeli na przykład książęta Najman-beg-Oleszkiewiczowie-Kryczyńscy, Juliar-beg-Zabłoccy, Kulzeman-emirza-Talkowscy, Muhir-emirza-Rejżewscy, Edygiej-emirza-Koryccy.
W 1528 r. mieszkały na Litwie 544 rodziny tatarskie zobowiązane do konnej służby wojskowej (ok. 3200 osób), w 1631 spisy lustracyjne podają ok. 400 koni wystawianych przez kilkaset rodzin tatarskich. Cała ludność tatarska (wiejska i miejska) na terenie WKL nie przekraczała 7 000 osób w XVI w., 9 000 w XVII w., 5-6 000 w poł. XIX w., zaś pod koniec XIX w. - 13 000.

W XIX w. część ludności tatarskiej weszła do warstwy inteligencji i utrzymywała się z pracy umysłowej. Dominującą rolę odgrywała jednak warstwa ziemiańska. Należały do niej znane rody kresowe: Achmatowiczowie, Bazarewscy, Buczaccy, Kryczyńscy, Muza-Murziczowie, Sułkiewiczowie, Tuhan-Baranowscy. Takie nazwiska jak Tuhanowscy, Bułhakowie, Birbaszowie, Ulanowie, Eljaszewiczowie, Nargielewiczowie, Glińscy też są pochodzenia tatarskiego.

W okresie międzywojennym w Litwie znajdowały się trzy meczety: w Kownie, w Rejżach i w Kiejdanach.
W obszarze Polski międzywojennej znajdowało się 17 meczetów.
Obecnie czynne meczety tatarskie w Litwie znajdują się w Rejżach, Sorok-Tatarach, Niemieżu, Kownie i Wilnie. Ilość Tatarów w Litwie oceniono w 1992 r. na 5135 osób (w Polsce ok. 3000). Tatarzy wyznają islam obrządku sunnickiego. Ich duchowni nazywani są imamami.

From T. Krzywicki, Litwa:
The settlement of the Tatars in the Polish and Lithuanian lands started in the XIV century and throughout its existence was connected with military service. In early 13th century, in the north-eastern part of the Mongol empire, a state emerged called the Golden Horde, founded by the Mongol khan, Batu-Khan. The population of that state were Mongol people assimilated with the consequered Turkish tribes, called the Kipchaks. As early as in the 13th century there were known cases of people migrating from the Golden Horde to the Ruthenian lands for political or religious reasons. A mass migration of Kipchak people to the Polish and Lithuanian lands took place at the turn of the 13th and 14th centuries, following a civil war and persecutions in the Horde.

The first mention of Tatar settlements in the territories of the Grand Duchy of Lithuania comes from the chronicle of Wadding where he notes in 1324 the presence in Lithuania of 'Scythians from the country of some Khan, who pray in an Asian language'. Those were probably the Tatars admitted in military service by Prince Gediminas who fought in the 1319 war against the Teutonic Knights as the avant-garde of the Lithuanian army.

Larger Tatar settlements in Lithuania date back to 1410 when, to defeat the Teutonic Knights in the battle of Grunwald, Vytautas, besides Polish, Lithuanian, and Ruthenian regiments, called upon the help of a 40,000-strong force from the Crimean sultan Tegtemis; the force was led by his son Djel-el-Eddin. After the end of the war, some of those soldiers stayed in Lithuania, Prince Vytautas married them to Lithuanian women and settled in the areas of Vilnius, Trakai and along the Nemunas. The condition of their presence was to provide military service during the war and to provide a certain number of horses to the rulers.

The Lithuanian Tatars, known as the 'muslims', usually married Lithuanian women. Their children were raised in the Islamic faith. The Lithuanian princes supported such marriages. The Tatars brought to Lithuania, who in the Horde belonged to the upper class, were raised to the nobility, granted privileges and estates. They assimilated rather quickly with the Lithuanian nobility while retaining for a long time the memory of their ethnic origin and religion. They were loyal to the Lithuanian princes. They often took on surnames from the names of the estates they were granted. Prominent Tatar families included, for instance, the families of Najman-beg-Oleszkiewicz-Kryczyński, Juliar-beg-Zabłocki, Kulzeman-emirza-Talkowski, Muhir-emirza-Rejżewski, Edygiej-emirza-Korycki.

In 1528, there lived in Lithuania 544 Tatar families obliged to provide military service (some 3,200 people), in 1631 the censuses show some 400 horses put up by several hundred Tatar families. The entire Tatar population (rural and urban) in the Grand Duchy of Lithuania did not exceed 7,000 in the 16th c., 9,000 in the 17th, 5-6,000 in mid-19th, and 13,000 by end-19th century.

In the 19th century, some of the Tatars became white-collar workers. The landowners, however, dominated. Among them were the well-known families of the Polish-Lithuanian borderland: Achmatowicz, Bazarewski, Kryczyński, Murza-Murzicz, Sułkiewicz, Tuhan-Baranowski. Surnames such as Tuhanowski, Bułhak, Birbasz, Ulan, Eljaszewicz, Nargielewicz, or Gliński are also of Tatar origin.

In the interwar period, there were three mosques in Lithuania: in Kaunas, Raiziai, and Kedainai.
In the interwar Poland's territories, there were 17 mosques.
Today, functioning mosques in Lithuania exist in Raiziai, Keturiasdesimt Totoriu, Nemezis, Kaunas, and Vilnius. The number of Tatars in Lithuania was estimated at 5,135 in 1992 (some 3,000 in Poland). They profess Sunni Islam, and their clerics are called the imams.


czwartek, 19 lipca 2007, marslaur

Polecane wpisy

Komentarze
Gość: arkusz, *.neoplus.adsl.tpnet.pl
2007/07/26 12:27:51
Na wielu kamieniach pojawia się inskrypcja: لا إله إلاَّ الله و محمد رسول الله (czytane od prawej do lewej - la ilaha ill'Allah wa Muhammadu rasulu Allah).
To tzw. "szahada", czyli muzułmańskie wyznanie wiary. Znaczy tyle co: Nie ma Allaha (Boga) prócz Allaha, a Muhammad jest Jego prorokiem.
W kilku przypadkach widać zanikającą umiejętność pisania na rzecz przerysowywania tylko tej formuły;)
Fajne foty!!!
Pzdr,
-
Gość: arkusz, *.neoplus.adsl.tpnet.pl
2007/07/26 12:40:51
W temacie cmentarzy Muslimów w Polsce szczególnie polecam:
- Drozd A., Dziekan M., Majda T., Meczety i cmentarze Tatarów polsko-litewskich, Katalog Zabytków Tatarskich, Tom II, Res Publica Multiethnica, Warszawa 1999 (najlepsza rzecz na naszym rynku - wiele kolorowych ilustracji, etc.);
- Kołodziejczyk A., Cmentarze Muzułmańskie w Polsce, Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, Warszawa 1998, (raczej katalog);
-
2007/07/26 13:26:06
Grzesiek, dzięki szczególnie za pierwszy wpis - widać, że wiesz, o czym mówisz... Penetrację tematu tatarskiego mam nadzieję kontynuować - będę sprawę zdawał. Pozdrowienia!
-
Gość: Mansur, *.winn.adsl.virgin.net
2007/12/02 00:08:51
isenme..
bik zur rahmet..

pragnę umieścić fragmenty tej strony na swoje.. oczywiście ze stosownym podpisem..
-
2008/01/12 18:44:46
Mansur,
bardzo proszę - podeślij tylko linka, jak już to zrobisz.

pozdrawiam,
Marcin